Wat is zwaar, wat is licht?

IMG_3788

Worldpress 2017 – Foto van Jonathan Bachman: Leshia Evans (27) houdt stand tijdens een demonstratie tegen politiegeweld jegens zwarte mannen 9 juli 2016 Baton Rouge (VS)

Thema: Licht

gelezen Jesaja 9,1-6 en Lucas 2,1-10 

Wat is licht, wat is zwaar? Wat is zwaar en wat is licht?
Wat zwaar is kan licht worden, wat licht lijkt kan zwaar worden. In ons leven wisselen zwaar en licht elkaar meestal af.  Een voortdurende beweging, misschien wel een spiraal waarin we gevangen zitten.

Wat is zwaar? Wat is licht?
De vrouw op de voorkant – een foto uit de serie Worldpressphoto van dit jaar, geeft dit treffend weer.  Het lijkt zwaar om zo ongewapend en kwetsbaar te staan  tegenover een tot de tanden bewapende politiemacht. Een weerloos lichaam, met open handen tegenover een verzameling robocops.  Je weet niet wat er komt, wat je overkomt. Toch is het misschien licht. Het vraagt alleen moed, durf, vooral om je zo kwetsbaar op te stellen.

Wat is licht? Wat is zwaar?
Erop los twitteren, elke opwelling op internet gooien, of Jeruzalem eenzijdig uitroepen tot hoofdstad van Israël, zonder na te denken over de gevolgen, lijkt licht, maar de gevolgen zijn meestal zwaar.
Families blijven achter met doden in hun midden als gevolg van protesten. De weg naar een nieuwe ronde vol geweld en haat is ingezet.  Generaties blijven erdoor getekend, veel harten zijn met vlammende haat gevuld. Religieus radicalisme, nationalisme, racisme, stammenstrijd, Jemen, Birma, Syrië, Soedan, India, Pakistan, vervolging van andere geloofsgroepen, mensen met een andere seksuele geaardheid, allemaal vruchten van deze haat. Van opwellingen én van bewuste strategie.
De Alt-Right beweging in de VS, waar ook sommige Nederlandse politici mee dwepen, wil toewerken naar een Armageddon, een eindtijd, een eindtijdstrijd:  God zal zijn getrouwen dan wel uitkiezen en redden, zo geloven deze ‘christenen’.

Wat is zwaar? Wat is licht?
Moed tonen, je christelijke ziel laten spreken, lijkt zwaar: bijvoorbeeld durven opkomen voor de kinderen die nu slachtoffer worden van het niet doorgaan van het kinderpardon. Alsof 1200 kinderen en hun gezinnen een onoverkomelijke last vormen voor Nederland, alsof dat een aanzuigende werking heeft.  Ook christelijke partijen gaan akkoord. Wat weegt hier het zwaarst? Het lijkt zwaar, maar het is licht, een kind niet in de kou laten staan en afserveren.

Wat is licht? Wat is zwaar?
Ouderen over laten aan hun lot, een beroep doen op de familie als mantelzorgers, bezuinigingen in de zorg, het onderwijs, 
in de ondersteuning van mensen met een rugzakje.  Het lijkt licht, maar de gevolgen zijn zwaar.  Gevolgen die veel politici waarschijnlijk zelf nauwelijks dragen.

Wat is zwaar? Wat is licht?
Het afscheid van mijn vader lijkt zwaar, maar de toediening van het sacrament van de stervenden, was licht, was mooi en ontroerend. Een leven waardig.  Ook al waren zijn laatste maanden pijnlijk en vol lijden.  Zijn afscheid, zijn begrafenis, twee dagen geleden, afgelopen vrijdag:  van te voren lijkt het zwaar, maar het was licht en troostrijk  omdat wij alles samen hebben kunnen doen, het afleggen tot en met het laten zakken van zijn lichaam in het graf.

We zitten vanavond bij elkaar. Het is kerstavond. Warm, sfeervol, knus. Al deze negatieve geluiden, we horen ze misschien liever niet op deze avond.  Maar zwaar en licht horen bij elkaar.
We kunnen in onze wereld niet doen of zwaar en licht los staan van elkaar. In ons dagelijks en in ons persoonlijk leven wisselen zwaar en licht elkaar af. Je kunt misschien moedeloos worden van al die negatieve ontwikkelingen  in onze maatschappij. Je kunt je bedreigd voelen door een voorspelde neergang van de democratie, het verlies van je privacy, het gemanipuleerd worden door internetbedrijven. Of door de onbeheersbaarheid van het klimaat, het wegkijken van de opwarming,
en op sommige plekken de criminalisering van de lokale politiek, de macht van de drugsmaffia, de mensensmokkelaars, corrupte ambtenaren. Of de hernieuwde opkomst van agressieve nationalistische groeperingen,  facisme dat de kop opsteekt, waar de individuele mens niet telt. Maar toch is dat slechts één kant van de zaak.
Nacht is er altijd geweest. Donkerheid, geweld en gruwelijkheid.  De profeet Jesaja drukt zich hier beeldend uit.  Maar er is ook een lichtzijde, na de nacht komt de nieuwe ochtend.  Géén plek in de herberg voor de verlosser van de wereld,  en toch wordt hij geboren. Géén ruimte voor zijn blijde boodschap, zo lijkt het,  en toch dragen wij haar al 2000 jaar uit. Wij betalen er soms voor met ons leven, met alles wat ons dierbaar is.

Misschien is dit een weg om te gaan, misschien een begaanbare weg? Als we proberen licht en zwaar bij elkaar te denken,  het als ervaring bij elkaar houden ervan.  Of zoals de dichter Rilke dit radicaal stelt,  als je geconfronteerd wordt met je eindigheid. Hij zegt: Ieder van ons draagt in dit bestaan in zijn lichaam een vrucht met zich mee.  Die vrucht is je eigen dood.
Die vrucht kan aanvoelen als een zware last,  als de dood naderbij komt, als je er bang voor bent. Maar ze kan misschien ook licht zijn als je hebt geaccepteerd  dat je zult sterven, als je je over kunt geven aan het onvermijdelijke,  misschien wel aan een openheid of een eeuwigheid die wacht.
Rilke nodigt ons uit om al tijdens ons leven plaats te nemen tussen dood en leven. Zonder dat wij ons vastklampen aan een van beiden. Rilke noemt dat een soort van tussenrijk. Maar dat is niet gemakkelijk.

Martin Buber zegt dat wij allen vaak een pantser hebben dat als taak heeft om de wereld van het onbekende af te weren. Hij zegt dat vreemde en daarom nog niet geduide gebeurtenissen ons als het ware voortdurendd ‘bespringen’. Wij zijn nog niet in staat geweest om er betekenisvolle ervaringen en daardoor waardevolle en positieve ervaringen van te maken. We weren ze vaak af zonder er tijd en aandacht aan te besteden. Maar Buber omschrijft ons leven ook als een voortdurend aangesproken worden. We hoeven ons alleen maar er voor open te stellen, zo zegt hij.
Die ervaringen kunnen divers zijn – dat weet u zelf uit eigen ervaring: mensen die je hulp nodig hebben, ze dan helpen, of je inzetten als vrijwilliger, als mantelzorger, of als betrokkene bij een club. Dat zet zoden aan de dijk en kan veel levens verrijken, niet in het minst je eigen leven.Velen onder ons kunnen er over meepraten. Elke zondag komen zingen in het koor, lid zijn van de initiatiefgroep, of als lector, koster, vrijwilliger in onze kerk of in een van onze groepen zoals de huiskamer of MeetandEat, het Taizégebed… Je inzetten voor het milieu, voor de politiek in je dorp, je idealen… Zo blijft er licht schijnen in onze wereld,  de zwaarte van de duisternis heeft niet het laatste woord.

Als er eenmaal scheurtjes in ons pantser zitten, dan durven we meer. Dan luisteren wij naar en zien wij de mensen die een beroep op ons doen bijvoorbeeld ook via het nieuws of de sociale media, de krant of op een andere meer directe manier in een concrete ontmoeting. Daarom zijn er ook acties op TV om geld in te zamelen bij een grote ramp. Als je wordt geraakt, getroffen, geef je. Maar ons pantser kan ook opengaan als ons persoonlijk iets overkomt, als we bijvoorbeeld zelf ziek worden  en opeens beseffen dat de dood op ons wacht. Of als we een dierbare verliezen. Zoals wij onlangs, mijn vader. Daarom noem ik rouwenden mensen die geraakt zijn, ze zijn exra gevoelig, hun pantser heeft door het verdriet openingen gekregen. Je beseft dan dat de wereld niet alleen draait om geld, ambitie, status, vakanties en amusement. Als je iemand hebt verloren, weet je uit ervaring wat ik hiermee bedoel en hoe dat voelt.

De herders in het veld zijn meteen wakker als de engel verschijnt.  Ze hebben géén verweer tegen het hemelse licht en de woorden van deze bode. Hun eerste reactie is er een van vrees, maar dat hoeft niet, dat is nergens voor nodig. Geen pantser …
En als ze luisteren horen ze eigenlijk een combinatie van een hemels woord, een belofte, en een aards woord, de aankondiging van een geboorte, van een kind in een kribbe. Hemel en aarde komen hier bij elkaar. God trekt zich het lot aan van mensen. Het geweld, de onderdrukking, de tirannie, zelfs de dood,  hebben niet het laatste woord.
Het kind zal een verlosser blijken. Het kind draagt ongekende krachten in zich mee. Maar dat is voor later. Het zijn als het ware de versieringen rond het kribje: Woorden vol hoop, de belofte dat God de mens, dat God ons niet alleen laat.
Maria bewaart deze woorden in haar hart. Dat is de plek, de goede plaats bij uitstek, waar ze worden bewaard. In Maria krijgen deze woorden een voedingsbodem, groeien ze uit tot een vrucht. Maar ook dat is voor later. Vanavond staan we rond het kribje, vanavond openen we ons hart om deze nieuwe mens  in ons zelf geboren te laten worden. Vanavond wordt misschien licht wat zwaar was,  licht wat in donkerheid was gehuld. Als we beginnen met deze vreugdevolle woorden van de engel, van het evangelie, te bewaren in ons hart. Van harte een zalig kerstfeest. Amen.

 

John Hacking

24 december 2017

kerst-nov-2016-53x78-cm697
Maria bewaarde alle woorden van de herders die ze over het kind hadden gezegd in haar hart