Kerstoverweging 2019 Studentenkerk

“te bedenken hoe nu we leven, 

hoe hier 

maar ook hoe niets ons leven zou zijn 

zonder de echo’s van de onbekende diepten in ons hoofd”    

Deze woorden stammen uit het gedicht Tijd, van de dichter Rutger Kopland. We kregen het gedicht op een kerstkaart toegestuurd in de Studentenkerk. Eigenlijk is dit in mijn ogen al een kerstoverweging in een notendop. Zoals we nu ons bestaan invullen  en zin proberen te geven… in deze woorden komt dit al tot uitdrukking:

“te bedenken hoe we nu leven, 

hoe hier…”

Het is een uitnodiging, zo vat ik het op, om eens stil te staan. Stil bij wat je doet, wat er om je heen gebeurt. En stil staan bij wie je bent, wie je misschien zou willen zijn,  maar wat nog niet gelukt is, stil staan bij je verlangens. Je wensen voor de toekomst en voor het nieuwe jaar. Ontdekken wat je in huis hebt om hieraan gehoor te geven. De dingen die je nog wilt neerzetten, prestaties die je wilt leveren. Zaken op je werk, in je studie, maar ook in je relaties.

Maar het is in mijn ogen ook stil staan bij je diepste verlangens –  verlangens die onder veel handelingen schuilen: een verlangen naar liefde, naar gehoord worden, naar gezien worden. Verlangens die je soms misschien hebt weggestopt omdat je er niet meer in durft te geloven, dat ze eens zullen uitkomen.

Het thema eenzaamheid staat niet voor niets meer dan ooit in de belangstelling. Ouderen hebben er last van, maar ook veel jongeren. Studenten komen soms in een neerwaartse spiraal te terecht,  ze geloven niet meer in zichzelf, kunnen de druk niet meer aan en verliezen alle hoop op de toekomst.

Misschien ben je wel ook als je ouder bent, teleurgesteld omdat het leven niet bracht wat je ervan verwachtte –  omdat je idealen niet uitkwamen. Misschien ben je wel daardoor verbitterd geraakt en cynisch geworden. Vooral over de wereld waarin zoveel fout lijkt te gaan.

Politieke leiders die niet leveren wat ze beloven. Een klimaatakkoord waar niemand aan wil – te kostbaar – te ingrijpend. Dus wordt de echte besluitvorming maar getraineerd. Ondertussen woeden de branden in Australië. Een gebied zo groot als België verwoest door het vuur. Uitstel en nog eens uitstel, maar hoe lang gaat dat goed? Daar helpt geen boerenprotest aan.

Een wereld waar hebzucht de boventoon lijkt te voeren. Waar de economie dicteert wat goed is. De wapenhandel die groeit en groeit. Een wereld waarin vormen van volksprotest de kop worden ingedrukt: Chili, Libanon, Brazilië, Venezuela, China, Egypte, India  – de lijst is eindeloos. Een wereld waar, zoals het spreekwoord luidt: “de duivel op de grootste hoop schijt.”

Een wereld waar meer dan 150 miljoen kinderen kinderarbeid verrichten. Een wereld waarin meer dan 50 miljoen kinderen op de vlucht zijn. Nu tijdens deze kerst weer 25.000 mensen op de vlucht in Syrië. Een wereld ook waarin we langzaam de band met moeder aarde zijn kwijtgeraakt – en daarmee zo lijkt het, ook de verbondenheid met het leven.

Hoe moet dat dan? Wie ben jij als kleine mens, hoe moet je hiermee omgaan? Speelbal in de handen van machtigen, in handen van systemen waar je geen vat op hebt – en die ook geen vragen beantwoorden, zoals de belastingdienst die een groep mensen wegzet als profiteur. Terwijl de echte valsspelers – criminelen, corrupte politici, witwassers,  ongemoeid worden gelaten – omdat er geen capaciteit is om ze aan te pakken.

“te bedenken hoe we nu leven, 

hoe hier…”

Misschien daarom zitten Theaterzalen zitten vol  als bekende psychiaters een lezing houden. Over falen en mislukken, over prestatie en geluk, over onze tijd. Zij zijn, zo zou je kunnen stellen, de nieuwe priesters van een nieuwe religie.  Een religie die inzet op autonomie, op maakbaarheid, op zelfverwerkelijking. Maar gelukkig snappen zij ook dat solidariteit, dat delen met elkaar,  dat vriendschap en liefde en dat aandacht voor elkaar,  de echte ankers vormen in dit leven. 

Het enige dat eigenlijk nog ontbreekt in deze verhalen zijn de rituelen, de concrete daden om deze woorden om te zetten in werkelijkheid.  Maar dat moet thuis gebeuren, in het eigen leven… Op basis van eigen inspiratie. De zin die je zelf geeft aan je leven.

Maar kan dat wel: kun jij jezelf aan je haren uit het moeras trekken? Als je het zelf ook niet weet, niet de bronnen kent, niet kunt herbronnen? Als je zelf je leven niet op een zinvolle wijze kunt leven –  als je bijvoorbeeld geen echte doelen hebt in je leven  die jou zinvolle ervaringen kunnen bieden en die je dragen? Religies zijn van oudsher zinsystemen die zinvolle ervaringen kunnen aanbieden. Maar als de religies bijvoorbeeld hebben afgedaan, dan sta je op jezelf. Moet je het zelf maar uitzoeken. En wat kies je dan in een zee van mogelijkheden?

Is er dan géén houvast? Is er niks in jezelf te vinden waar je hoop uit put? Toch geloof ik van wel: je diepste verlangens kunnen je de weg wijzen. Dat is waar de dichter Kopland volgens mij op wijst in het tweede stukje uit dit citaat. Hij is optimistisch, hij is positief. Hij vult het niet echt in.  Dat hoeft ook niet volgens mij want ieder van ons heeft zo zijn eigen ervaringen. Maar hij duidt het aan, die belofte, die diepte in ons bestaan: Hij zegt:

“hoe niets ons leven zou zijn, zonder de echo’s 

van de onbekende diepten in ons hoofd”

Hoe niets ons leven zou zijn…hoe leeg, hoe vaag, hoe onvervuld… Onbekende diepten, echo’s die onbekende diepten doen klinken… Diepe verlangens die leven in onze ziel. Niet alleen in ons hoofd, maar vooral in ons hart en in onze ziel… zou ik willen aanvullen.

Voor mij is dit citaat meer dan een opstapje, het is een handvat, een brug. Een handreiking naar vertrouwen, naar geloof,  naar houvast, naar een diepere laag in ons leven die ons kan dragen. Ook al is de nacht donker, is het vertrouwen soms ver te zoeken. Hoe klein ik ook ben als mens, hoe miniem mijn bijdrage misschien in deze wereld.  Hoe onmetelijk groot deze kosmos waarin wij met deze levende aarde rondtollen. Toch doe jij ertoe, toch doe ik ertoe. 

Dit kerstverhaal brengt het aan het licht:  Ook jij – ook ik, was eerst een kindje in een wiegje… ik ben als mens het resultaat van een heel lange ontwikkeling,  een wonder als je dat bedenkt… ik ben als mens een belofte voor de toekomst,  net als het kerstkind….

Maria legt het nieuwgeboren kindje omhoog in de kribbe. Άνέκλινεν  staat er in het Grieks van Άνa en κλινω – letterlijk: omhoog leggen. Omdat er beneden in de herberg, Καταλύηατι, het onder-dak, géén plaats was. Ze draagt het kindje als het ware op aan God. Een mooi ritueel gebaar. Zo zou ik dat persoonlijk willen lezen.

Beneden, in de wereld, de herberg, waar men onder-dak kan vinden,  waar het druk is, waar de wegen vol zijn met mensen,  allemaal op weg om zich te laten inschrijven, daar zijn ze níet welkom. In die wereld vindt het kindje géén plek  want ieder is bezig met zijn eigen besognes.  Zo houdt dit verhaal ook ons een spiegel voor.

“hoe niets ons leven zou zijn, zonder de echo’s 

van de onbekende diepten in ons hoofd”

In dit kindje komt God aan het licht.  Want de geboorte van dit kindje wordt door engelen geduid. Boodschappers van de allerhoogste. Dit kindje noem ik en het heet in navolging van Johannes,  het vleesgeworden woord van God.

Een woord dat misschien bij ons nog als echo  van een onbekende diepte, galmt in ons hoofd.  Een woord dat in staat is om onze ziel te verwarmen als we het durven toelaten. Een woord dat in staat is om ons hart te verlichten als we er open voor durven staan.  Een woord dat vlees wordt als wij van elkaar houden, als wij elkaar respecteren en steunen. Als wij elkaar niet afvallen hoe verschillend wij ook zijn – als wij elkaar opvangen als het nodig is.

Het kindje is een belofte die ons door de duisternis van dit leven  een nieuwe ochtend brengt. Durven wij dit kindje toe te laten in ons leven, in ons hart, in onze ziel?  Durven wij dit kindje in ons geboren te laten worden?  Dan komt die onbekende diepte aan het licht… En worden wij gedragen door onzichtbare handen. Vinden houvast in een leven gevende aarde, zoals een plant wortelt in vruchtbare grond.

Van harte een zalig kerstfeest.

John Hacking 

24 december 2019

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.