Evenwicht tussen meer en minder

 

Evenwicht tussen meer en minder

Herbst

Die Blätter fallen, fallen wie von weit,
als welkten in den Himmeln ferne Gärten;
sie fallen mit verneinender Gebärde.

Und in den Nächten fällt die schwere Erde
aus allen Sternen in die Einsamkeit.

Wir alle fallen. Diese Hand da fällt.
Und sieh dir andre an: es ist in allen.

Und doch ist Einer, welcher dieses Fallen
unendlich sanft in seinen Händen hält.

Rainer Maria Rilke

 

Herfst is een natuurlijk proces: een voorbereiding op het sterven, een soort memento mori dat elk jaar terugkeert. Rilke heeft er prachtig over geschreven. Met een zekere weemoed, een vorm van treurigheid, van verlies, van verlangen dat niet meer kan worden beantwoord. Maar Rilke blijft een religieuze dichter. Zijn slotzin getuigt van zijn diep vertrouwen, zijn zin voor vergankelijkheid die niet zonder zin is. Uiteindelijk worden we opgevangen, hoe snel en hoe hard we ook misschien vallen.

Ik hoorde dit gedicht afgelopen zaterdag in Xanten, de St. Viktor, tijdens het 5 minuten gebed dat elke zaterdag om 16.00 uur wordt gehouden. Toepasselijk in deze herfstdagen, toepasselijk ook voor de religieuze beleving van deze novembermaand. Ook als je niet echt religieus bent of gelovig, kan dit gedicht je toch op het spoor zetten van je eindigheid en kun je in deze herfstmaand gaan beseffen dat jouw leven ook relatief is, getekend door de seizoenen, door veroudering, afsterven, en misschien transformatie, opnieuw geboren worden. Dat laatste natuurlijk niet letterlijk in de biologische zin. Maar geestelijk is veel mogelijk. De herfst maakt ons met kracht bewust van het feit dat wij mensen zijn die op weg zijn naar een einde. Ons levenseinde. Dat klinkt misschien wat pessimistisch en depressief nu de dagen zo snel donker zijn, maar het is eigenlijk een vorm van realisme. Als je al beseft dat je leven en je handelen eindig zijn, dan is het goed om hiernaar te leren handelen. Wat is belangrijk, wat doe er toe in mijn, in ons leven? Deze vragen worden dan urgent. Nu we in onze economie voortdurend streven naar meer, naar sneller, naar opeenhoping van, vul maar in: omzet, winst, productie, goederen etc. etc. omdat we het anders niet redden om de schulden te financieren, de welvaart te laten groeien en ons te wentelen in een behaaglijk “zwitsal-pensioens-leven” gevoel (“ons kan niets gebeuren, we hebben er hard genoeg voor gewerkt om nu lekker elke dag te genieten”) komt de vraag boven of er geen grenzen aan de groei zijn. In plaats van meer vakantie, minder werk, meer welvaart voor iedereen (niet alleen een toplaag van redelijk tot goed verdieners), minder stress, meer gezondheid en ontspanning, etc. etc.  lijkt het omgekeerde plaats te vinden. We rennen ons te barsten, we zijn het evenwicht tussen meer en minder in ons dagelijks leven kwijtgeraakt. We doen teveel van het ene en te weinig van het andere. Zelf weet je waarschijnlijk wel waar het aan schort en waar het is fout gegaan of voortdurend fout gaat. Daarom is de herfst zo leerzaam. Net alleen omdat de bladeren vallen, niet om het afsterven van de bladeren, maar omdat de boom gaat rusten en zich zo voorbereid op de lente en de harde tijd van de winter kan doorstaan omdat de sapstromen tot stilstand komen. Als de boom alleen maar vruchtbaar wil zijn en vruchten wil produceren zonder te rusten, hoe lang zou hij dan leven? Zou het haalbaar zijn vanuit het perspectief van de boom? Ik vermoed van niet. En al zou hij wel willen, de zon werkt niet mee en weglopen kan hij niet van deze donkere plek. Dat kunnen wij wel met onze mensenbenen, maar uiteindelijk kunnen we ook niet echt weg en moeten wij ons aanpassen. Daarin bestaat precies het geheim: ons leven, ons gedrag, ons gemoed aanpassen, zorgen dat wij passen binnen de seizoenen, dat wij passen binnen de structuur weldadig is voor onze geest. In die zin geeft Rilke ons een bredere context. We vallen wel maar we worden opgevangen. Dat besef doet het vallen niet teniet, maar geeft het een zin. Als we nu, vooraf aan ons definitieve vallen, daarvan zouden kunnen leren om ons leven wat meer in evenwicht te leven tussen meer en minder, dan zou dat al heel wat winst zijn die niet in euro’s valt uit te drukken.

 

John Hacking

7-11-11