digitale god

De digitale God

De virtuele werkelijkheid heeft ook effect op de vormgeving en beleving van de werkelijkheid van het goddelijke, of datgene wat iemand onder God wil verstaan.
Als de digitale expansie van alle mogelijke en feitelijke werkelijkheden steeds meer tot het dagelijkse patroon gaat behoren blijft de wereld van de godsdienst daar niet buiten. Niet alleen cultuur, de werkelijkheid van de voorstellingen en dromen, de kunsten en ook het religieuze domein wordt erdoor bepaald. Ik spreek over expansie omdat de digitale revolutie die eraan zit te komen nog maar pas begonnen is. Het is niet alleen een expansieve beweging (want alles wordt er door geraakt, denk aan de onderwijskundige wereld, de medische en technische wereld), het is ook een revolutie omdat het een totaal nieuwe ontwikkeling is die geen precedent in de geschiedenis heeft van de mensheid.

Wat betekent of zou dat nou kunnen betekenen voor onze beelden van God, de ervaring van het goddelijke en de religieuze praktijken? Voor veel niet religieuze of gelovige mensen kan godsdienst en de religieuze werkelijkheid sowieso omschreven worden als een virtuele grootheid die in de werkelijkheid (en wat daar voor doorgaat) niet bewijsbaar is omdat God onbewijsbaar is. Het enige dat aantoonbaar is, is het religieuze verlangen in mensen en de vertaling daarvan. Voor gelovigen is dat al vaak genoeg bewijs en zoeken zij niet verder omdat echte bewijzen (wat dat dan ook mogen zijn) niet verkrijgbaar zijn: hun verlangen is bewijs genoeg. Religie en geloof zijn dus menselijke grootheden, gebaseerd op ervaringen van verlangens. Religie en godsdiensten hebben dit verlangen stem gegeven en gethematiseerd en in culturele uitingen zichtbaar gemaakt en verbeeld. In de zin kan de digitale expansie ook mogelijkheden bieden tot verdere presentatie van dit verlangen in beelden en concepten. Virtuele beelden kunnen uitermate geschikt zijn om dit verlangen stem en kleur te geven. Net zoals een film het bijbelverhaal dichterbij kan brengen. Maar als de waarheidsclaim wordt gesteld kan ook de digitale werkelijkheid geen zekerheid bieden. Wij blijven zitten met overgeleverde verhalen en getuigenissen: geloofsgetuigenissen. Dat is het dan.

Maar vormt de digitale revolutie ook een gevaar voor de religie en de godsdiensten? Als onze samenleving meer en meer wordt gedigitaliseerd kunnen wij hierop aansluiten door digitale middelen in te zetten in vieringen en rituele handelingen. Maar is dat goed? Roept het niet veel eerder het gevoel op van nu ook digitaal gemanipuleerd te worden, en dat omtrent een werkelijkheid die ons virtueel wordt voorgespiegeld als een ware realiteit? Dat wordt dan vanuit de beleving van de feitelijke realiteit een dubbele wijze van bedrog. Als verbeelding van ons verlangen, als virtuele toevoeging in de vorm van kunst etc. om dit verlangen stem te geven, okee, maar als de pretentie moet worden gewekt dat God er ook echt is en dat we dat virtueel kunnen laten zien, dan doen we aan verering van een afgod en overtreden we het beelden/afbeeld-verbod. Ook in de digitale wereld geldt onverkort het verbod om God te verbeelden. Dat geeft een zekere mate van troost want het houdt de werkelijkheid open.

John Hacking
27-12-2012riesengebirge