Brug

Die Welt ist fort, ich muss dich tragen

Paul Celan uit: Grosse, Glühende Wölbung

De wereld is weg, ik moet je dragen

Es hat ein Wind dich quer

gelegt über die Schluchten.

Du bist die Brücke, doch du weißt es nicht.

Paul Celan uit: Lebenslied

De wind heeft je dwars

over de ravijnen gelegd.

Jij bent de brug, maar je weet het niet.

De mens is een brug, zoals de cultuur, de mensheid en de geschiedenis een boot is. De mens is een brug naar de ander. De mens is een brug naar de Ander. Hoe divers ook die ander en Ander wordt ingevuld, staan blijft dat de mens een brug is. Ware het niet zo dan zou hij niet bestaan. Dan zou er geen levende mens op deze aarde rondwandelen. Zelfs Robinson Crusoe kan het niet zonder Vrijdag stellen, hij zou verkommeren in eenzaamheid en misschien wel gek worden. De mens is gemaakt om te communiceren. De mens is geschapen naar de ander toe. De mens is een brug en het materiaal van deze brug is de taal. Naast het lichaam dat handen kan uitstrekken naar de ander, voelen door de huid, luisteren door de oren en kijken door de ogen, is de mond een communicatie-orgaan bij uitstek. Woorden zijn ervoor gemaakt om uitgesproken tot en opgevangen door de ander te worden. Ook de hond luistert naar zijn naam maar spreekt geen woord. De mens zet het woord in om brug te zijn, om verbinding te zijn, om de wereld die ons draagt zichtbaar te maken. De taal is het fundament onder het wereldbeeld, het wereldbeeld is het tastend vooruit grijpen naar de ander met zijn wereldbeeld. Wereldbeelden komen zo bij elkaar, al zijn we door onze lichamen gescheiden. Er is een brug die onze werelden verbindt en wij beseffen dat wij leven in dezelfde wereld, al klinken onze beelden ervan misschien verschillend en zetten we andere woorden in om haar te duiden.

Toch is er ook scheiding, lijkt de brug soms afgesloten, is er geen overgang naar de andere kant en dreigt de afgrond. De wind heeft je dan wel tot brug gemaakt om afgronden te overbruggen zoals de dichter Celan boven stelt, je hebt er geen weet van omdat er misschien dingen zijn gebeurd die scheiding hebben veroorzaakt. De dood is hiervan een voorbeeld. De scheiding is definitief en je komt nooit meer bij elkaar. Ook hierover dicht Celan:

Sie stehen getrennt in der Welt,
ein jeglicher bei seiner Nacht,
ein jeglicher bei seinem Tode,
unwirsch, barhaupt, bereift
von Nahem und Fernem.

Paul Celan uit: Nächtlich geschürzt

Gescheiden staan ze in de wereld

ieder bij zijn eigen nacht,

ieder bij zijn eigen dood,

blootshoofds, nors en berijpt

door dat wat nabij is en ver.

Het leven maakt ons soms eenzaam. Een verwachte dood, een sterven dat zich aankondigt door een ziekte, die je treft, zet je apart. Jouw beeld van de wereld, jouw wereldbeeld kun je dan eigenlijk nauwelijks delen omdat het mijlenver verwijderd lijkt van het beeld van de ander. De ander die bij levende lijve niet in de verste verte weet hoe dat bij jou voelt, die dreiging, die dreigende ondergang, dit vertrek uit dit leven. Halmen van de nacht, dit beeld gebruikt de dichter om het mensenleven te duiden. De dreigende zeis spreekt haar eigen taal: de dood wacht uiteindelijk. Doe wat met je tijd, je levenstijd. Want het einde is bekend. Zo waaien we de wereld tegemoet, tastend, afwachtend, hoe zal het verder gaan. In het gedicht hier afgedrukt spreekt een dreigende taal, een sfeer van donkerheid en eenzaamheid die ook door de daad van toewijding, liefde, niet opgeheven lijkt. De hele ambivalentie van het menszijn komt erin tot uitdrukking, onze verbondenheid en onze eenzaamheid, ons brug zijn en ons afgrond zijn.

AUS Herzen und Hirnen

sprießen die Halme der Nacht,

und ein Wort, von Sensen gesprochen,

neigt sie ins Leben.

Stumm wie sie

wehn wir der Welt entgegen:

unsere Blicke,

getauscht, um getröstet zu sein,

tasten sich vor,

winken uns dunkel heran.

Blicklos

schweigt nun dein Aug in mein Aug sich,

wandernd

heb ich dein Herz an die Lippen,

hebst du mein Herz an die deinen:

was wir jetzt trinken,

stillt den Durst der Stunden;

was wir jetzt sind,

schenken die Stunden der Zeit ein.

Munden wir ihr?

Kein Laut und kein Licht

schlüpft zwischen uns, es zu sagen.

O Halme, ihr Halme.

Ihr Halme der Nacht.

Paul Celan uit: Mohn und Gedächtnis (1952)

UIT harten en hersens

spruiten de nachthalmen,

en een woord, door zeisen gesproken,

buigt ze het leven in.

Even stom als zij

waaien we af op de wereld:

onze blikken,

gewisseld om getroost te zijn,

zoeken tastend een weg,

wenken donker ons nader.

Blikloos

zwijgt nu je oog zich mijn oog in,

dolend

til ik je hart aan mijn lippen,

til je mijn hart aan de jouwe:

wat we nu drinken

stilt de dorst van de uren;

wat we nu zijn,

schenken de uren in voor de tijd.

Lust hij ons?

Geen klank en geen licht

glipt tussen ons in om dat te zeggen.

O halmen, gij halmen.

Gij halmen van de nacht.

Celan die dit gedicht schreef na de Tweede Wereldoorlog was vol van de ervaringen van die tijd waarin hij het ternauwernood had overleefd. Zijn ouders zijn beiden vermoord, en veel van zijn volksgenoten hebben de kampen niet overleefd. Weggemaaid door de zeis van de dood, alsof er niets anders was. Geen brug, geen redding, geen uitgestoken hand. Een onverbiddelijke zeis die haar werk deed.

Toch blijft de mens een brug. Ondanks de gruwelijkheden van mensen die niet weten dat zij eigenlijk bruggen zijn. Ondanks het vergeten van het feit dat wij de voorouders zijn van de toekomst. Daarom richten wij zoveel schade aan op deze aarde, verwoesten en knechten wij de grond waarop wij leven, wij putten haar uit, maken haar tot woestijn. Zouden wij weet hebben van de toekomst, zouden we zorg dragen voor hen die na ons komen, bruggen zijn naar morgen, dan zouden we ons anders gedragen.

Nu lijkt het alsof wij leven alsof er geen morgen komt, een morgen nodig is. Met ons sterft ook de toekomst. Wij scheppen onze eigen dood, in plaats van leven brengers zijn wij doodsboden geworden, bruggen die de afgrond niet meer overdekken, de ravijnen liggen open. Er is geen contact. We hebben onze schepen achter ons verbrand. Zo raken we los uit de tijd, dolen we rond met in ons hart enkel leegte, want het moment kan ons niet vervullen. In zijn gedicht waarin Celan de dood van zijn eerste kind herdenkt schetst hij een wereld die twee deuren heeft. Een naar het verleden, naar gisteren, een naar morgen.

Als wij alleen maar met onszelf bezig zijn, vergeten dat wij bruggen zijn, verliest het morgen zijn macht over ons en vallen we terug in onze leegte.

GRABSCHRIFT FÜR FRANÇOIS

Die beiden Türe der Welt
stehen offen:
geöffnet von dir
in der Zwienacht.
Wir hören sie schlagen und schlagen
und tragen das ungewisse,
und tragen das Grün in dein Immer.

Oktober 1953

Paul Celan uit: Von Schwelle zu Schwelle

GRAFSCHRIFT VOOR FRANÇOIS

De beide poorten van de wereld

staan open:

geopend door jou

in de onnacht.

We horen ze slaan en slaan

en dragen het ongewisse,

en dragen  het groen naar jouw Immer.

oktober 1953

Pas de dood maakt duidelijk dat wij levende bruggen zijn in ons leven. De dood maakt hier een einde aan, maar aan gene zijde van de dood, aan de kant van de levenden, kunnen we niet anders en zijn we niet anders dan verbinding. De taal doet ons beseffen dat wij onszelf aantreffen in de tijd. De taal maakt de tijd. De taal schept de verbinding en geeft haar kleuren in de tijd. Ons wereldbeeld, ons perspectief, dat een verzameling is van verbanden, een heel scala aan betekenissen, is hiervan het resultaat. Tijd en ruimte krijgen pas realiteitswaarde door onze taal en ons spreken met elkaar. Ze worden concreet in een hier en een nu. In gisteren en een morgen, dat ons hier en nu omzoomt. Zo zijn we niet alleen bruggen voor en met elkaar, maar ook bruggen naar wat was en wat morgen komt. Bruggen naar wat ons omgeeft en wat van ons gescheiden is. De mens is een brug, zoals de cultuur, de mensheid en de geschiedenis een boot is.

John Hacking

30 juni 2020

Alle vertalingen zijn van de hand van Ton Naaijkens

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.