GEDIENSTIGHEID VAN HET WOORD

Der Dienst des Wortes
ist die Möglichkeit, dass die Welt zur Welt spricht,
die Möglichkeit, dass die Welt zum Menschen spricht.

R. Juarroz

TAAL is het reddingsvlot waarop wij drijven als wij de wereld met elkaar willen bewonen. Zonder taal verdrinken wij in existentiële leegte, is de wereld om ons heen vormloos en betekenisloos. Taal is meer dan een verzameling woorden, taal bevat ook alle andere tekens en beelden. Taal is meervoudig, meer-zinnig en betekenisvol omdat alles, werkelijk alles onderwerp, object, subject van taal kan zijn. Wij kunnen spreken over en we kunnen de dingen, de ervaringen, de beelden, de emoties, de gebeurtenissen LATEN spreken. De dichter is bij uitstek de persoon die de taal in woorden kan laten spreken opdat de wereld op een nieuwe wijze, ook al was ze er al heel lang, zichtbaar wordt. De dichter kan nieuwe dimensies openen, nieuwe gezichtspunten verwoorden, zelfs zo dat ze af en toe tastbaar worden. De dichter is een woordkunstenaar die met behulp van het woord schept. “En hij zag dat het goed was”. Het woord is de brug tussen ons en de wereld en tussen de wereld en ons. Juarroz, de Argentijnse dichter verwoordt dit mooi:

Die Welt zu enttaufen,
den Namen der Dinge opfern,
um ihre Anwesenheit
zu gewinnen.

Die Welt ist ein nackter Ruf,
eine Stimme und nicht ein Name,
eine Stimme mit ihrem eigenen Echo auf dem Rücken.

Und das Menschenwort ist ein Teil dieser Stimme,
kein Fingerzeig,
keine Aufschrift im Archiv,
keine Seitenansicht des Wörterbuchs,
kein hörbarer Personalausweis,
kein Kennwimpel
der Topographie des Abgrunds.

Der Dienst des Wortes,
jenseits der kleinen Armut
und der kleine Zärtlichkeit, dieses oder jenes zu bezeichnen,
ist ein Liebesakt: Anwesenheit zu schöpfen.

Der Dienst des Wortes
ist die Möglichkeit, dass die Welt zur Welt spricht,
die Möglichkeit, dass die Welt zum Menschen spricht.

Das Wort: jener Körper, gerichtet an alles.
Das Wort: jene offenen Augen.

Roberto Juarroz
(Pag. 35)

Maar het woord is nog veel meer. Het woord is niet alleen brug, overgang, doorgang naar de wereld, deur, sleutel en toegangscode, het is ook grondstof voor al ons denken. Zonder taal zou er geen spreken zijn en geen luisteren, maar ook geen denken, geen gedachten, geen menselijk bewustzijn. Humaniteit rust op taal. Afwijkingen van die humaniteit bedienen zich ook van taal om hun perversiteit in daden om te zetten. De nazi-taal uit de Tweede Wereldoorlog is daar een goed voorbeeld van. Door de taal kunnen mensen worden ontmenselijkt. Door de taal kan de wereld vermenselijkt worden. Door de taal kan de ene mens de andere redden. Alleen al door aan hem te denken op een positieve manier. Ook hierover schreef Juarroz een gedicht:

Ich denke, dass in diesem Augenblick
vielleicht niemand auf der Welt an mich denkt,
dass allein ich an mich denke,

und wenn ich jetzt stürbe,
würde niemand, nicht einmal ich selbst, an mich denken.

Und hier beginnt der Abgrund,
wie wenn ich einschlafe.
Ich bin mein eigener Halt und entferne ihn mir.
Ich trage dazu bei, alles mit Abwesenheit zu überziehen.

Vielleicht geschieht es deshalb,
dass an einen Menschen denken
dem ähnelt, ihn zu retten.

Roberto Juarroz
(pag. 43)

Juarroz legt uit wat hij hiermee bedoelt en wat de zin is van deze opmerkingen in zijn gedicht. Tevens maakt hij duidelijk waar de dichter staat en waarvoor hij staat in de wereld, de werkelijkheid. Hij schrijft:

An einen Menschen denken ähnelt, ihn zu retten. Die Poesie ähnelt auch der Rettung, egal ob Rettung existiert oder nicht. Jahre später schrieb ich in einem anderen Gedicht folgende Zeile, die vielleicht ein Schlüssel sein kann für das, was ich sagen möchte: “Denken ist wie Lieben.” Und in einem weiteren Gedicht entstand die nächste Variante: “Zu zweit denken, so wie man sich liebt.”
Die Poesie des nicht gespaltenen Menschen wird dennoch paradoxerweise weiterhin ein Riss, eine Gegenströmung, eine Marginalität bleiben, denn sie kann in ihrer wesentlichen Verwegenheit nicht damit aufhören, die stereotypen Normen und Vorschriften der Sprache und der Massenmedien des gespaltenen Menschen auseinanderzunehmen und zu zerbrechen. Selbst Unamuno schrieb einmal: “Die geistige Welt der Poesie ist die Welt der reinen Irrlehre, oder besser: der puren Ketzerei. Jeder wahre Dichter ist ketzerisch, und ein Ketzer ist der, der sich an Nachschriften und nicht an Vorschriften halt, an Ergebnisse und nicht an Voraussetzungen, an Schöpfungen und Gedichte und nicht an Dekrete und Dogmen.” (Pag. 45)

De dichter staat aan de kant van de schepper en niet aan de kant van de uitvoerder (van bevelen of opdrachten). Dichter des vaderlands worden, of denker des vaderlands heeft daarom in mijn ogen altijd iets oneigenlijks omdat er iets van je wordt verwacht dat misschien teveel lijkt op een kunstmatige manier van scheppen, denken, reageren op de werkelijkheid. Als ‘ambtenaar’ in dienst van de opdrachtgevers, de jury die jou uitkoos, moet je wel reageren, moet je uit je hok komen anders stel je hen teleur. Daarom zijn gedichten in dienst van of in opdracht van, meestal niet de beste gedichten omdat een zekere onnatuurlijkheid ( onder tijdsdruk geschreven) ervan afstraalt. Maar dat is mijn persoonlijke mening. Juarroz is een meester in het omdraaien van de dingen, in het van de andere kant bekijken. Een gedicht, ook onder tijdsdruk geschreven, als opdracht, als taak omdat het van je verwacht wordt, is misschien niet volmaakt maar desalniettemin zit er energie in, straalt het, is er een verwachting aanwezig. Juarroz drukt het zo uit:

Vielleicht sollten wir lernen, dass das Unvollkommene
eine andere Form der Perfektion ist,
die Form, die die Perfektion annimmt,
um geliebt zu werden.
(pag 91)

De Portugese dichteres Ana Luisá Amaral ziet in de dagelijkse dingen sporen van een werkelijkheid die ons allen overstijgt. Ook onze naam is een voorbeeld hiervan. De namen van de dingen, de wereld zoals wij haar kennen, in en door onze taal. Het woord is de burg en de toegang tot de transcendentie die zich in onze werkelijkheid verschuilt. Misschien is de liefde, is de roos, is de geur van de roos wel het ultieme bewijs hiervoor? Geloven in de macht van de taal. Zelfs de dood kan haar niet inbinden, niet ontkrachten, niet vernietigen. Wat is in een een NAAM?

What’s in a name

Ich frage: Was ist ein Name?

Welche Dichte besitzt er, wenn man auf ihn hört
welche Kriege beschützen ihn
gleichzeitig?

Abstammung, unterwürfiger Boden
von wenigen Silben gebändigte Generationen,
Grundfesten der Geschichte, deren Gesetze
auf Feuer und Flamme geschmiedet sind?

Ist der Name verlöscht, bleibt die Liebe,
bleiben du und ich -selbst im Tod,
und sei es auch nur als Mythos

Und selbst der Mythos (hör zu!),
unsere kurze Geschichte,
die manche als leblose Materie lesen,
wird für die menschliche Ewigkeit bleiben

Und andere
werden stets darauf zurückgreifen,
wenn ihr Jahrhundert es braucht

Und wir, meine Liebe, meine höhere Gewalt,
werden für sie wie die Rose sein –

Nein, wie ihr Duft:

unbändig frei

Ana Luisá Amaral
(pag. 7)

John Hacking
18 juli 2021

bron:

Roberto Juarroz, Poesie und Wirklichkeit. Poesía y realidad. Aus dem argentinischen Spanisch van Juana und Tobias Burghardt, Stuttgart 2010 (Edition Delta)

Ana Luisá Amaral, Was ist ein Name. Gedichte 1990-2020. Aus dem Portugiesischen von Michael Kegler und Piero Salabe, München 2021, (Carl Hanser Verlag)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.