Depressieve/deprimerende gevoelens en beloning

Afbeelding

Depressieve/deprimerende gevoelens en beloning

Onlangs bij een groepsbijeenkomst rond het thema in balans blijven en je grenzen bewaken voor studenten van de universiteit en hogeschool ontdekte ik het belang van beloning en daaraan vastgekoppeld het gevoel van zelfwaardering in bepaalde situaties. Hoe hou je het elke dag vol in je werk en in je studie? Als er telkens kleine beloningen tegenover staan is je werk plezierig en kun je genieten van je studie. Is het daarentegen een voortdurend gevecht tegen lusteloosheid, tegen eigenlijk niet willen maar toch moeten, tegen geen zin hebben, tegen de afleiding die telkens op je scherm opduikt in de vorm van berichtjes op de sociale media, dan is het genieten ook ver weg en is de beloning uit zicht. Dan is studeren en werken meer plicht dan genot, meer moeten dan willen. Zeker als daar nog verwachtingen bij komen van de buitenwereld, de mensen waar je om geeft, je familie die heel wat verwacht van je carrière als student. De druk wordt dan alleen maar groter en falen voelt dan niet alleen als mislukken maar alsof je leven nul en generlei zin (meer) heeft. Ergens diep in je achterhoofd weet je misschien dat je dan aan het doordraven bent maar je gevoel spreekt een andere taal. Als je hierover niet durft of kunt communiceren met medestudenten, of vrienden en vriendinnen, dan draag je het alleen met je mee en doet het in je psyche zijn verstorende werk. Je krijgt een gevoel van lusteloosheid, je energie gaat achteruit, je hebt het gevoel vast te lopen en je ziet geen uitweg. Genieten kun je niet meer want je dag wordt opgeslokt door plichten. Ontspannen wordt ook lastig want je kunt je niet meer overgeven aan de nacht en aan je slaap. Je staat voortdurend in de actiemodus. Je moet voortdurend een lijst van taken afwerken voor jezelf (en voor de mensen waarvan je denkt dat ze dat verwachten).

Hoe kun je deze negatieve spiraal nou doorbreken? Door allereerst te praten, te communiceren over wat je bezig houdt en waar je bang voor bent. Daarvoor moet je jezelf kwetsbaar durven opstellen. De omgeving waar je dat kunt doen moet veilig aanvoelen, de mensen misschien vertrouwd of in ieder geval niet vijandig of onverschillig. Medestudenten kunnen goede gesprekspartners zijn als ze veel in jouw verhaal herkennen van zichzelf. Maar dat is vooral een manier van handelen: ermee om leren gaan door te communiceren. Volgens mij zit er nog een dieper belevingsmoment in het leren leven van je leven ongeacht wat je ook doet. En dat heeft met genieten en met beloning te maken.

Waar geniet je het meeste van? Deze vraag is belangrijk want het brengt je dichter bij jezelf. Dat kunnen kleine dingen zijn, het hoeft niet de vervulling te zijn van een grote ambitie. Want hoe hoger de lat hoe meer ambitie hoe meer het gevoel van wat nou als je die ambitie hebt waargemaakt. De Duitse filosoof Michael Landmann noemt dat in zijn boek Anklage gegen die Vernunft. Klett, Stuttgart 1976 vrij vertaald ‘het verdriet van de overwinnaar, het treuren om/na het bereikte doel’. Deze treurnis is misschien bekend bij grote sportmensen als zij hun carrière hebben afgesloten, of als ze opeens niets meer winnen. Of bij artiesten die niet meer in de belangstelling staan en geen volle zalen meer trekken. Velen hebben die ‘kick’ van het succes nodig om zich goed te blijven voelen en gaan daarom tot op hoge leeftijd door met optreden. Kijk maar naar de Stones en naar andere groepen. Het lijkt wel alsof er buiten hun muzikale activiteiten eigenlijk geen ander leven mogelijk is. Je bent artiest tot je dood. Maar als student, als werknemer geldt eigenlijk hetzelfde: je hebt op de een of andere wijze waardering nodig, aandacht, applaus. En als je het niet krijgt van de buitenwereld moet je het zelf maar geven. Dit inzicht bracht mij op het idee om eens na te denken over de vraag waaruit die beloning dan wel bestaat. Dan spreek ik natuurlijk voor mezelf. Ik heb ontdekt dat het vooral om telkens kleine beloningen gaat: even iets opmerken in de natuur, zonlicht, vogelgeluid, een eekhoorn, een kind dat lacht of iets grappigs zegt, een vriendelijke blik, een hallo of welkomstgroet. Iemand die aan je vraagt hoe het gaat en dat vol overgave doet en niet uit routine. Een grapje, een humoristische opmerking, een kort moment van inkeer, stilte, bezinning, een lekkere appel. En in mijn werk, een goed gesprek, aandacht voor een probleem, een vraag, een korte of langere ontmoeting. De hele dag achter de computer om je tijd te doden is dodelijk voor je stemming en je gevoelsleven. Als je niet het gevoel hebt iets functioneel bij te dragen zoals op dit moment het schrijven van deze tekst voor een doelgroep valt het niet mee om hiervan de zin in te zien als het alleen maar tijdverdrijf zou zijn, een vorm van bezigheidstherapie. Zelf het gevoel hebben een bijdrage te kunnen leveren aan een levensthema, aan concrete mensen, aan concrete zaken die ertoe doen verhoogt  je zelfrespect en geeft een zinvolle invulling aan je leven. Je zelfwaardering stijgt omdat je ervan kunt genieten en het genieten is weer een beloning voor je inzet. Zo houd je het vol, zo wordt en blijft je leven voor je gevoel zinvol. En dat doe je zelf. Daarvoor investeer je zelf in datgene wat je doet. Nu is dit voorbeeld voor mij werk gerelateerd, maar je kunt het ook toepassen op activiteiten buiten studie en werk. Je hobby, je activiteit als sporter bij een club, je bijdrage aan een groep, een ideaal, een doel. De mogelijkheden zijn eindeloos. Leef je alleen maar voor jezelf of stel je je leven ook in dienst van anderen en iets anders. Dat is een belangrijke vraag. Alleen voor jezelf is je leven snel koud en kil, zonder warmte van de mensen die om je geven en zonder de liefde die jij kunt verspreiden. Je hebt veel in handen, je hebt veel mogelijkheden maar het begint altijd met investeren, met inzetten en met geven, met je realiseren dat je al heel veel van anderen hebt mogen ontvangen. Iets terugdoen is eigenlijk vanzelfsprekend. Maar dat ontdek je vanzelf als je ervaren hebt dat het leven alleen niet de moeite waard is om te leven. Liefde is een van de weinige dingen die groeien hoe meer je ervan geeft aan anderen. Dat geheim kan je leven dragen – je moet het wel in praktijk brengen.

John Hacking

25 maart 2014