VIRUS*

All things can be deadly to us, even the things made to serve us; as in nature walls can kill us, and stairs can kill us, if we do not walk circumspectly.

The least movement affects all nature; the entire sea changes because of a rock. Thus in grace, the least action affects everything by its consequences; therefore everything is important.

In each action we must look beyond the action at our past, present, and future state, and at others whom it affects, and see the relations of all those things. And then we shall be very cautious.

Blaise Pascal Pensées, 505: https://www.gutenberg.org/files/18269/18269-h/18269 h.htm#SECTION_VII

Het gevaar voor het menselijk lichaam schuilt vaak (ook) in het kleine, het onzichtbare. Een virus zoals Corona (Covid 19) kan dodelijk zijn. Een virus waar nog geen medicijn voor is ontwikkeld is extra gevaarlijk. Dat maken we nu mee. Opeens zijn we midden in een situatie beland waarin de dreiging alom is. De wereld staat op zijn kop want het maatschappelijk leven valt stil omdat de overheid veel activiteiten heeft verboden om de verspreiding van het virus te beheersen. Het virus laat zich niet tegenhouden. Hoeveel grenzen ook worden gesloten, het virus verspreidt zich. En allen die er niet tegen bestand zijn worden ziek en kunnen of dreigen te sterven. Beheersing van deze virale kracht is meer een kwestie van geluk en van toeval dan van controle want je kunt ook als overheid niet alle contacten verbieden tussen mensen. Zo heeft het virus bijna vrij spel om van de ene mens over te gaan op de andere. Wij zijn de gastheren en gastvrouwen waar het virus zich thuis voelt. Waar het zijn gang kan gaan want er is nog geen tegenmiddel. Ons lichaam is slechts beperkt immuun en kan slechts in zekere mate tegenkrachten ontwikkelen. Deskundigen schatten in dat een medicijn pas na een jaar of anderhalf ter beschikking zal komen. Dat is de stand van zaken nu. We zullen zien.

Dit voor het blote oog onzichtbaar fenomeen heeft een macht die veel overtreft. De economie komt erdoor tot stilstand. De politici praten nergens anders over en debateren over het effect van maatregelen. De mensen moeten thuis blijven, soms in quarantaine om niet ziek te worden of om het virus te laten uitzieken. Het lichaam is opeens een factor van betekenis in ons denken en handelen – we kunnen niet meer achteloos blijven en doen alsof wij het eeuwige leven hebben. Het lichaam drukt ons met de neus op de feiten dat wij kwetsbaar zijn en dat wij niet de baas zijn over ons lichaam. Ons zelfbeeld en ons zelfbewustzijn worden erdoor geraakt. Ons gevoel van veiligheid en ons gevoel van vertrouwdheid krijgen een enorme knauw want wie weet hoe wij er over een week voor staan. Het zelf dat in het lichaam woont en dat het lichaam als woonplaats heeft is opeens onzeker over zijn bestaan. Deze autotopos die het lichaam is, deze zelf-plaats, is nu een risicofactor geworden want we weten niet hoe ons lichaam op deze dreiging en deze virus-aanval zal reageren. Maken we genoeg anti-stoffen aan of legt onze afweer het loodje en verliezen we de strijd omdat het virus te sterk is? 

Wonderbaarlijk is hoe zulk een klein lichaam van een virus zulk een kracht kan ontwikkelen zodat er sprake is van een pandemie. En dat corona-virus is er slechts een onder velen. Deze onzichtbare vijandige elementen voor het lichaam en ons voortbestaan worden ook bewaard in laboratoria als wapen, als optie voor wat? Ze zijn een gevaar voor de mensheid. Stel dat een dodelijk virus, erger dan dit corona-virus ontsnapt, in welke apocalyps komen we dan terecht? Waarom moeten we deze virussen opslaan en bewaren? Wie is ermee gediend? Deze vragen komen meteen boven als je kijkt naar de effecten van het corona-virus op mens en maatschappij. 

We leven in een wereld met veel kennis en met veel mogelijkheden maar op deze momenten kunnen we effectief gezien niet meer dan wat we nu ondernemen om dit virus te bestrijden. Daar moeten we het mee doen. Hopen dat wij niet besmet worden en als we besmet worden hopen dat we het zullen overleven zonder al teveel kwalijke gevolgen. Dat is wat ons rest. 

Het maakt in een klap duidelijk hoe verbonden wij met elkaar zijn en hoe alles met alles samenhangt. Deze globale wereld is met recht een wereld waarin alles effect heeft op elkaar. Onderscheidingen die wij als mensen kunnen maken, behoeden ons niet voor de gevaren die dreigen. Als de grenzen al geen besmetting tegenhouden (wat sommige presidenten schijnen te denken en te geloven, omdat in hun ogen de dreiging van buiten komt, met andere woorden, er worden zondebokken gezocht om de schuld te geven), hoe zouden taalkundige onderscheidingen, (hoe zou in de kwaadste vorm hiervan, zoals racisme en intolerantie), dan bescherming kunnen bieden? Populisten hebben dit níet begrepen. Ze houden vast aan hun onderscheidingen en willen de wereld indelen in goed en kwaad, in voor- en tegenstanders. Zwart-wit denken is hun handelsmerk. Een domme actie met kwade gevolgen want het virus spint er garen bij. Hoe meer verdeeldheid en hoe meer onzinnige acties om jezelf te beschermen hoe sneller het virus zich kan verspreiden, want de echte maatregelen blijven uit. De VS is een sprekend voorbeeld. Ze laten zich ringeloren door een overmoedige narcist aan de macht die denkt dat hij onsterfelijk is.  En zijn handlanger denkt dat hij met bidden de mensen kan redden alsof de kracht van het gebed zo groot is dat ze bescherming biedt. 

Deze keer is het niet het klimaat en de klimaatverandering die door de populisten kan worden weggezet als onbelangrijk, of de daden van de leiders in het Kremlin of het Witte Huis die als een soort van Messias door sommige populisten worden beschouwd. Maar is het deze keer een virus dat geen vaste woonplaats heeft, geen adres, geen verleden en geen tastbaar en hanteerbaar imago. 

Het is daarom akelig stil in het publieke debat want de populisten weten dat ze hier met vuur spelen als ze de maatregelen van de overheid bekritiseren. Want het zou wel eens helemaal verkeerd kunnen uitpakken met hun invloed op de kiezers als ze hun pijlen hierop richten. 

Door het klimaat vallen er misschien minder zichtbare doden. En als die al vallen is dat meestal in de landen die direct getroffen zijn door de klimaatveranderingen. Door de (zelfverklaarde) leiders en dictators zijn er tastbaar in eigen kringen in Nederland tot nu toe ook minder doden gevallen. Er zijn uitzonderingen: zoals de aanslag op de MH17 en de doden ver weg in Oekraïne, Afghanistan, Irak en Syrië – waaronder ook Nederlandse militairen die uitgezonden werden op missies. Dus de populisten hebben tot nu toe hardop kunnen roepen dat ze deze leiders en hun ‘krachtdadig’ optreden steunen. (Maar bijvoorbeeld de mensen in de Amazone en het gebied zelf, zijn er de dupe van). Dat de grenzen dicht moeten en de vluchtelingen geweerd. Dat wij vooral aan onszelf moeten denken want net als America first is Nederland ook een land waar allereerst het eigenbelang moet overheersen. Tegen al die grootspraak en tegen al die egoïstische populistische waan van de dag zeg ik “dikke neus”. Het virus maakt meer dan ooit duidelijk dat we op drijfhout drijven in een oceaan van onzekerheden. De plank waarop we drijven is geen veilig vlot, geen VOC-Schip uit op buit en overdadige winsten. Ze is geen kasteel, ze is geen oceaanreus, ze is geen garantie dat wij het zullen overleven. 

Alle inzet voor een wereld waarin mensen van elkaar gescheiden zijn op basis van racistische en egoïstische theoriën en dusdanig handelen is water naar zee dragen. Dom en nutteloos en moorddadiger dan het virus dat nu onze gezondheid bedreigt. Het lichamelijk virus zoals het corona-virus laat ons zien dat virussen krachten hebben die onze mogelijkheden vaak ver overstijgen om ze te bestrijden. Virussen verspreid door populisten in de vorm van racistische uitspraken, in de vorm van ontmenselijking van mede aardbewoners en in de vorm van intolerantie tegenover alles wat in hun ogen anders is, zijn net zo dodelijk. Maar deze zijn te bestrijden als de wil er is en als het inzicht ontstaat dat het niet de moeite waard is om zich hiervoor in te zetten. Voor je het weet lig je tussen 4 planken en is al je inzet (ten goede en ten kwade) voorbij. Het goede zal behouden blijven, het kwade verdampt als sneeuw voor de zon want dat heeft geen bestand. Het is een tijd om te leren – ook van het virus.

John Hacking

16 maart 2020

Herdenking Auschwitz 27 januari 2020

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.