In 2025 vond er in USAbyss een digitale staatgreep plaats. Het ‘fictief ministerium’ DOGE o.l.v. op dat moment rijkste man op aarde, een blaaskaak van ongekende grootte, plunderde bijna alle data van een groot deel van de Amerikaanse overheidsinstellingen.
Het begon met het Office of Personal Management (OMP), het centrale orgaan voor personeelsadministratie van de Amerikaanse overheid. Daarna volgde de General Service Administration (GSA) en US Agency for International Development (USAID) waarbij dit laatste in korte tijd werd ontmanteld. Het gevolg is dat honderduizenden in de rest van de wereld – afhankelijk van deze (nood)hulp – aan hun lot werden overgelaten. Daarnaast werden tijdens het weekend (dan zijn de betrokken ambtenaren thuis) de data geplunderd van US Treasury, het ministerie van financiën.
Daarna begonnen de ‘zuiveringen’. Ambtenaren werden ontslagen of kregen het advies om ontslag te nemen. Alle opmerkingen en passages die over gelijkberechtiging, diversiteit en inclusie gingen in documenten en op websites moesten worden verwijderd. Naast ‘opschoning’ van de personeelsbestanden ook een ‘opschoning’ van de gebezigde taal. Het Pentagon verwijderde meer dan 10.000 foto’s van vrouwen en gekleurde mensen in het leger, die kritisch onderzoek deden naar de geschiedenis van dit leger. Een hele geschiedenis werd hier gewist, het geheugen gekortwiekt.
Intrede deden in verhevigde vorm: een klopjacht op mensen door ICE met als gevolg opsluiting en uitzetting van mensen (migranten vooral zonder geldige papieren), ook in en naar het buitenland (El Salvador). Bij verzet werd geschoten. De daders blijven onbestraft.
In het kader van operatie Metro Surge werden uitzettings-ambtenaren en ander personeel uitgerust met militaire middelen, zoals wapens, gepantserde voertuigen en een omvangrijke bewakingstechnologie. Huiszoekingen, razzia’s en straatcontroles zijn opeens aan de orde van de dag.
Technologie-ondernemers krijgen grote opdrachten en de overheid draagt een groot aantal taken over aan deze firma’s. Zo worden deze de operatieve ruggegraat van het handelen van de overheid.
In 2025 sluit het Pentagon een overeenkomst van rond de tien miljard dollar met Palantir dat alle tot nu toe afgesloten overeenkomsten bundelt en daarmee ook de toepassing van de techniek die wordt ingezet. De bewakingsstaat is daarmee een feit. Democratische vrijheid gaat de richting op van een illusie.
Ik ontleen deze gegevens aan de inleiding van de studie van Rainer Mühlhoff, genaamd Künstliche Intelligenz und der neue Faschismus, Stuttgart 2026. In een van de hoofdstukken beschrijft hij de ideologieën achter de populaire kunstmatige intelligentie-hype (AI). Hij laat niet alleen zien waar de ideeën van de techneuten die aan de macht zijn vandaan komen, maar ook wat de vooral negatieve gevolgen zijn van dit denken.
Ik heb dit hoofdstuk met Googel translate uit het Duits vertaald. Mühlhof schrijft in zijn inleiding op dit hoofdstuk:
Populaire AI-verhalen zijn gebaseerd op drie fundamentele elementen: de antropomorfisering van AI-systemen, emotioneel overdreven verwachtingen van de toekomst (zowel utopisch als apocalyptisch) en technologische beloftes op korte termijn van oplossingen voor maatschappelijke problemen (solutionisme). Deze ideeën wijken vaak aanzienlijk af van de werkelijke stand van de AI-technologie. Maar wat schuilt er achter deze hype die het potentieel van AI-technologie zo drastisch overdrijft?
Trappen de politiek en het publiek simpelweg in de val van de economische belangen van de AI-industrie?
Hieronder zal duidelijk worden dat het niet zo eenvoudig is. Hoewel de publieke AI-hype inderdaad grotendeels draait om economische belangen, wordt de vermeende overschatting van AI gevoed door langdurige intellectuele stromingen die diep geworteld zijn in wetenschappelijke en industriële kringen, en die samengevat kunnen worden onder de overkoepelende term ‘technologische ideologieën‘. Deze stromingen omvatten technologisch determinisme in zijn verschillende vormen, transhumanisme en bepaalde futuristische interpretaties van utilitaristische ethiek – met name longtermisme. Deze stromingen bieden niet alleen argumentatieve rechtvaardigingen, maar beïnvloeden ook de perceptie- en evaluatiepatronen waardoor AI als een historisch unieke, op zichzelf staande macht verschijnt.
Zijn opzet is volgens Mühlhof de volgende:
Door deze verschillende stromingen gezamenlijk te beschrijven en te analyseren als technologische ideologieën, willen we aantonen hoe de wederzijdse versterking van industriële belangen en de publieke perceptie van AI de machtsbelangen die met AI verbonden zijn, verhult achter quasi-natuurlijke waarheden.
Er moet veel geld worden binnengehaald voor de reusachtige investeringen in de infrastructuur die de werking van AI mogelijk maakt en moet versnellen. En er moet een geopolitieke strijd met China winnend worden afgesloten. Reusachtige datacentra moeten deze ontwikkeling bevorderen. Dat hierbij de bevolking op de tweede of derde plaats komt mbt energieverbruik en schoon drinkwater (ook voor de akkerbouw – zie de droogte in de grensstreken van Mexico die hevig lijden onder de groei van datacentra) is daarbij van minder belang. De techniek en de industrie gaan voor. De toekomst staat op het spel. Mühlhof schrijft:
De opvatting dat technologische ontwikkeling een autonome kracht is die de maatschappelijke structuren, de vooruitgang en de loop van de menselijke geschiedenis significant en onvermijdelijk bepaalt, wordt vaak aangeduid als technologisch determinisme. Een prominent voorstander van deze visie is Sam Altman, CEO van OpenAI, die herhaaldelijk verklaart dat de AI-revolutie “niet te stoppen” is en onvermijdelijk “fenomenale rijkdom” zal genereren. Deze veel geciteerde uitspraak uit 2015 is ook van hem afkomstig: “Ik denk dat AI waarschijnlijk, hoogstwaarschijnlijk, zal leiden tot het einde van de wereld. Maar ondertussen zullen er geweldige bedrijven zijn.” Hij laat zien hoe technologisch determinisme gemakkelijk te combineren is met de perspectieven van economisch en sociaal libertarisme. Dit creëert een visie waarin startups verschijnen als de wereldse actoren en manifestaties van de natuurlijke kracht van technologische ontwikkeling. De puur descriptieve theorie van technologisch determinisme kan zo gemakkelijk worden gecombineerd met een normatieve legitimatie van onbeperkte ondernemersvrijheid.
Een andere profeet van een dergelijk normatief en visionair georiënteerd technologisch determinisme is de Silicon Valley-investeringsbankier Marc Andreessen met zijn invloedrijke Techno-Optimistisch Manifest (The Techno-Optimistic Manifesto) uit 2023.
Mühlhof merkt hierover op:
Een notoire omissie in deze denkwijzen is het onderzoek naar vragen over de maatschappelijke verdeling van macht en middelen, of de reeds zichtbare maatschappelijke en milieuschade veroorzaakt door AI-technologie. Het feit dat de AI-industrie zelf de voornaamste begunstigde is van deze techno-deterministische en techno-optimistische verhalen wordt eveneens genegeerd. Tegelijkertijd zijn deze verhalen zo opgebouwd dat de protagonisten de vraag naar een eerlijke verdeling van de rijkdom die de samenleving als geheel heeft vergaard, kunnen ontwijken. Een centraal aspect van het ideologische karakter van deze wereldvisie is dat deze punten systematisch worden verhuld.
De grondslagen voor de vestiging van een slavenstaat zijn hiermee gelegd. De mens is ondergeschikt aan de techniek. De rijken en welgestelden profiteren als eerste want zij kunnen het zich veroorloven om op de eerste rij te zitten bij de toepassing van deze technieken. De leiders van de grote bedrijven verschijnen op de feestjes van de president. In feite hebben ze hem in hun zak, ook al mag. hij de paljas uithangen met een beleid dat chaotisch lijkt maar dat er vooral op uit is om deze chaos en onvoorspelbaarheid te veroorzaken. Hoe meer chaos hoe meer de roep klinkt om een sterke man.
Volslagen walgelijk was de toespraak van deze ‘president’ toen USAID werd opgeheven door de overheid: de betrokken ambtenaren en het personeel zouden allemaal slechte mensen zijn en door en door corrupt. Alleen al het begrip corruptie in de mond nemen terwijl je zelf de meest corrupte president van de Amerikaanse geschiedenis bent is een gotspe. Iedereen 5000 dollar beloven die in november (Midterms) tijdens de verkiezingen stemt op de Republikeinen is 100% omkoping.
Intussen betaalt de hele wereld de rekening van de hoge energieprijzen en tolheffingen omdat deze man denkt te kunnen doen wat hij wil, omringd door een heel circus van ja-knikkers en lakeien. Weer een teken dat de staatsgreep die voorbereid werd in Project 2025 van de Heritage Foundation langzaam meer en meer werkelijkheid is geworden. Het taalgebruik waarmee mensen van de oppositie en de democratische politici en hun achterban worden afgeschilderd laat niets aan duidelijkheid over. Het gaat om de absolute macht, goedschiks of kwaadschiks. En ICE is de voorhoede die met inzet van wapens en techniek die macht kan afdwingen.
Mühlhof bekijkt de ideologische achtergronden en ontwikkelingen die tot deze situatie hebben geleid waarin AI het tovermiddel bijuitstek is geworden. Hij schrijft:
In een invloedrijk kritisch artikel uit 2024 introduceren computerwetenschapper, K1-ethicus en voormalig Google-medewerker Timnit Gebru en de Amerikaanse filosoof Émile Torres het acroniem TESCRAL om een ‘bundel’ van met elkaar verweven en overlappende ideologieën en doctrines te beschrijven die wijdverspreid zijn in bepaalde technologische en wetenschappelijke kringen, vooral in Silicon Valley.
De afkorting TESCRAL staat voor ‘Transhumanisme, Extropianisme, Singularitarianisme, Kosmisme, Rationalisme, Effectief Altruïsme en Langetermijnisme’. (Transhumanism, Extropianism, Singularitarianism, Cosmism, Rationalism, Effective Altruism, and Longtermism). Hoewel het geen gesloten ideologie is, maar eerder een losse combinatie van ideeën die deels tientallen jaren oud en deels heel nieuw zijn, stellen Gebru en Torres dat deze ideologische lessen de verhalen van grote technologiebedrijven, invloedrijke investeerders en opinieleiders in AI-onderzoek aanzienlijk bepalen. Als ideologieën brengen ze een ontologische en ethische oriëntatie over die toekomstige technologieën zoals AI, nanotechnologie en genetische manipulatie niet alleen als onvermijdelijk positioneert, maar ook als moreel wenselijk en noodzakelijk voor het voortbestaan van de mensheid op de lange termijn. Ze dienen ook als ideologische rechtvaardiging voor de technologische en geopolitieke strategieën van talloze bedrijven en actoren op dit gebied. Het blijkt ook dat sommige van deze wereldbeelden een directe voortzetting zijn van de eugenetica en rassentheorie van de 20e eeuw.
Daarmee zijn we terug in de vorige eeuw van kolonialisme en wereldoorlogen, van concentratiekampen en genocide op fabrieksschaal. Niks geleerd van de geschiedenis, niks geleerd van de processen in Neurenberg, het oorlogstribunaal. Intussen marcheren rechts-extremisten en neo-nazi’s ook in ons land alsof dit allemaal niet heeft plaatsgevonden. Forum voor Demagogie mag zelfs ongestraft deze nazi-taal in de tweede kamer verspreiden zonder dat daar sancties op staan. Het Kremlin spint er garen bij. Er is geen verschil tussen de rechts-extremisten in Moskou en de extremisten in tal van andere Europese landen en USAbyss waar een aantal CEO’s van de grote techbedrijven in feite hetzelfde denken en op termijn zullen doen. Het gaat om macht en invloed en een democratie met mondige en kritische burgers werpt alleen maar hindernissen op.
In mijn essay uit 2010 Wereldbeeld en zelfbeeld (hfst. 4,1-4) heb ik beschreven welke effecten het ondergeschikt maken van de mens (en dus het lichaam) aan de techniek heeft. De tekst is te lezen op: https://levenshorizonten.com/4-essays-over-god/. Deze tekst heeft nog niets van haar actualiteit verloren. Hoe dit denken samenhangt met de huidige ontwikkeling rond AI laat Mühlhoff zien in zijn boek. Hfst 4 heb ik als PDF-bijlage toegevoegd. Opdat de lezer op de hoogte blijft en goed geïnformeerd over deze nefaste ontwikkelingen die voor een gewoon mens nauwelijks te bevatten zijn en al helemaal niet meer tegen te houden. Ook de (Nederlandse) overheid schiet in deze schromelijk tekort ondanks alle praatjes over democratie en inspraak.
John Hacking
25 september 2026
